Sjúkrahúsið á Akureyri (SAK) gegnir lykilhlutverki í heilbrigðisþjónustu Norðurlands. Innan vébanda þess starfar Kristnesspítali, sem um áratugaskeið hefur verið hornsteinn sérhæfðrar endurhæfingar í landshlutanum. Þar hefur skapast þekking og samfella í faglegu umhverfi sem skiptir sköpum fyrir einstaklinga sem þurfa á markvissri endurhæfingu að halda svo þeir geti aftur orðið virkir einstaklingar í samfélaginu.
Á undanförnum misserum hefur þó skapast veruleg óvissa um framtíð starfseminnar sem stjórnendur SAK hafa lagt sig fram við að leysa. Nú síðast hafa komið fram upplýsingar um að mygla hafi greinst í húsnæði á Kristnesi. Slík staða vekur eðlilega áhyggjur, bæði með tilliti til heilsu starfsfólks og sjúklinga og ekki síður um það hvort viðhalds- og innviðavandi, sem safnast hefur upp yfir langan tíma, sé farinn að grafa undan sjálfri kjarnastarfseminni.
Óvissa sem á rætur utan heilbrigðisþjónustunnar
Sveitarstjórn Eyjafjarðarsveitar hefur ítrekað fjallað um stöðu Kristnesspítala og bent á að þær áskoranir sem nú blasa við virðist að verulegu leyti eiga rætur í innviða- og fasteignamálum fremur en í faglegum forsendum heilbrigðisþjónustunnar sjálfrar.
Á fundi með fyrrverandi forstjóra SAK og framkvæmdastjóra mannauðssviðs kom fram að ástand fasteigna, bæði á Kristnesi og á Akureyri, hafi lengi verið þungbært viðfangsefni og aukið á óvissu stjórnenda í rekstrinum. Viðhaldsþörf eldra húsnæðis, endurnýjun fráveitu og vatnsveitu, viðgerðir á ytra byrði bygginga og rekstur starfsmannaíbúða í eigu ríkisins eru verkefni sem kalla á umtalsverðan tíma og fjármuni. Verkefni af þessum toga falla þó utan sérþekkingar heilbrigðisstarfsfólks og framkvæmdastjórnar SAK.
Þegar stjórnendur sem eiga að tryggja gæði, öryggi og samfellu í klínískri þjónustu þurfa jafnframt að glíma við ófjármagnaða uppsafnaða innviðaskuld, skapast hætta á að fókusinn dreifist og ákvarðanir mótist af þrýstingi sem á ekki rætur í faglegu mati á þjónustuþörf.
Krísuástand – birtingarmynd viðvarandi viðhaldsleysis
Reynslan sýnir að þegar viðhaldi bygginga er frestað safnast kostnaðurinn upp og upp getur komið krísuástand. Að lokum verður kostnaðurinn ekki aðeins fjárhagslegur heldur einnig rekstrarlegur og samfélagslegur. Í heilbrigðisþjónustu getur slíkt haft bein áhrif á öryggi, starfsumhverfi og þjónustustig. Þegar húsnæði stenst ekki kröfur getur það leitt til takmarkana á starfsemi, fækkunar rýma eða jafnvel tímabundinnar lokunar deilda.
Í ljósi þess að Kristnesspítali sinnir viðkvæmum hópi sjúklinga sem reiða sig á stöðuga og sérhæfða endurhæfingu, er ljóst að innviðavandi getur haft keðjuverkandi áhrif langt út fyrir veggi stofnunarinnar.
Áhrif á þjónustu og aðgengi
Þótt ákvarðanir um mönnun, skipulag og daglegan rekstur séu á ábyrgð stjórnenda SAK, er mikilvægt að horfa til þess í hvaða umhverfi þær ákvarðanir eru teknar. Ef rekstrarlegar áskoranir eru litaðar af uppsöfnuðum innviðavanda og takmörkuðu fjármagni til viðhalds, skapast hætta á að þjónustustig verði óbeint fyrir áhrifum.
Fyrir samfélögin skiptir samfella í endurhæfingu miklu máli. Skert aðgengi eða aukin óvissa um framtíð þjónustunnar getur haft bæði heilsufarslegar og félagslegar afleiðingar. Endurhæfing byggir á langtímahugsun og stöðugleika en traustir og öruggir innviðir eru lykilatriði svo mögulegt sé að skapa stöðugleika til langs tíma.
Nauðsyn skýrrar ábyrgðarskiptingar
Til að vernda kjarnastarfsemi Kristnesspítala þarf að aðgreina skýrt á milli heilbrigðisreksturs og stoðverkefna sem tengjast fasteignum og innviðum. Eðlilegt er að endurskoða umsýslu, ábyrgðarskiptingu og jafnvel eignarhald þannig að sérhæfðir aðilar með þekkingu á fasteignarekstri og uppbyggingu beri ábyrgð á þeim þáttum. Í öllu falli þarf framkvæmdastjóra yfir svo viðamikið fasteignasafn sem hefur þekkingu og reynslu af umsýslu þeirra. Jafnframt þarf markvissa og gagnsæja áætlun um uppbyggingu og viðhald innviða, með sértæku fjármagni sem er ekki tekið af rekstrargrunni heilbrigðisþjónustunnar sjálfrar.
Með því móti má koma í veg fyrir að uppsöfnuð innviðaskuld grafi undan þjónustu sem samfélagið treystir á líkt og aukin hætta virðist vera á að raungerast.
Sameiginleg ábyrgð á framtíðinni
Heilbrigðisþjónusta er lögbundið verkefni ríkisins. Rekstur og efling starfsemi Kristnesspítala er því á ábyrgð ríkisvaldsins og þeirra stofnana sem fara með framkvæmd heilbrigðismála. Hins vegar er þjónustan sem þar er veitt afar mikilvæg fyrir íbúa Norðurlands og hefur víðtæk samfélagsleg áhrif á sveitarfélög á svæðinu. Aðgengi að sérhæfðri endurhæfingu skiptir máli fyrir fjölskyldur, atvinnulíf og samfélagslega velferð. Af þeim sökum eiga sveitarfélög eðlilega hagsmuni af því að starfsemin búi við stöðugleika og trausta innviði.
Sjúkrahúsið á Akureyri ber ábyrgð á heilbrigðisþjónustunni, en áskoranir sem snúa að fasteignum og innviðum kalla á stefnumótandi ákvarðanir á vettvangi ríkisins. Þar þarf að skýra ábyrgð, tryggja fjármagn og móta framtíðarsýn um hvernig best sé að haga eignarhaldi og umsýslu húsnæðis.
Eyjafjarðarsveit lýsir sig reiðubúna til samtals við ríkið um mögulegar leiðir varðandi fasteignaumsýslu og innviðamál, ef það getur orðið til þess að styrkja umgjörð starfseminnar. Slíkt samtal myndi ekki snúast um heilbrigðisrekstur sem slíkan, heldur um það hvernig megi nálgast rekstur og uppbyggingu fasteigna með skýrari verkaskiptingu og hagkvæmari hætti til að tryggja að stjórnendur og starfsfólk geti einbeitt sér að því sem skiptir mestu máli, að veita framúrskarandi heilbrigðisþjónustu fyrir íbúa norðurlands.
Fyrir hönd sveitarstjórnar Eyjafjarðarsveitar
Finnur Yngvi Kristinsson,
Sveitarstjóri
